Foto's van de 'snelfotograaf'.

Bekijk de twee foto's hieronder.... wat meteen opvalt is de titel die er boven staat, een soort reclamebalk. Dit geeft aan dat ze genomen zijn bij de 'snelfotograaf'. Roman Kienjet heeft hier in 2022 een boek over geschreven en toen ik de recensies hiervan las realiseerde ik me wat deze twee foto's in het familiearchief (als je het zo kan noemen) waren.

Snelle uitleg: de 'snelfotograaf' werd op de markt gezet als een Amerikaans iets en bood zeer goedkope foto's waarbij je zelf op de knop kon drukken, tenminste, dat stond in de advertenties. Dat laatste ging meestal niet op, maar de lage prijzen werden mogelijk door meerdere foto's op één groot vel fotomateriaal te verwerken. Dit hield de prijs een stuk lager dan wanneer er per foto een groot negatief of plaat moest worden gebruikt. De achtergrond was zeer simpel en de balk aan de bovenrand zorgde weer voor reclame, en zorgt er voor dat deze afbeeldingen meteen herkenbaar zijn.

Door het boek van Kienjet te bekijken kwam ik er achter dat de rechtse foto genomen is bij een fotograaf in Drachten die op 14 augustus 1914 deze foto's is gaan aanbieden. Dat biedt een startdatum vanaf wanneer deze foto genomen kan zijn. Helaas weet ik alleen niet welke twee kinderen hier op de foto staan, maar ik heb twee opties die kunnen passen. Bij dit soort puzzels is een stukje context soms handig. In dit geval zat de foto van de twee kinderen in een envelop waar 'Tante Oma' op staat. Dit was Trijntje de Vries, een tante van mijn Beppe aan haar moeder's kant. Als ik dan door deze kant van de familie zoek, gokkend dat deze foto wellicht genomen is toen deze fotograaf nog niet zo lang bezig was, kom ik bijvoorbeeld de twee oudste kinderen van Jitsche de Vries tegen: Margaretha Veldstra en Jitze Veldstra. Die waren in 1914 drie en twee jaar oud, dus misschien zijn dit wel de kinderen op deze foto.

Nog een optie zijn de oudste twee kinderen van Jan Hieminga en Klaaske van der Laan (dat was mijn eerste gok) maar deze waren zeven en zes jaar oud in 1914, dus ik denk dat dit geen juiste gok is geweest.

De heren op de andere foto blijven voorlopig onbekend. Deze foto zat tussen diverse foto's van zaken uit de Hieminga familie, locaties, portretten en dergelijke, maar dat biedt geen hele sterke aanwijzingen. De foto moet genomen zijn tussen 15-6-1912 en 25-1-1918 aangezien de American Automatic Photo Cy. tussen die datums op het adres bovenaan de foto zat. De persoon links zou Jan Hieminga kunnen zijn, maar helemaal zeker is dat niet.

Meer portretten (van kinderen en anderen).

Wat ook intrigeert zijn de diverse portretten die afgedrukt zijn en op een kartonnen achterkant werden geplakt, met de naam van de fotograaf hierop. Soms werden hier namen en datums op geschreven, maar dit was niet altijd het geval.

Dit is nog een foto van twee kinderen, met een oudere zus en jongere broer. Zijn dit dezelfde kinderen als hierboven? Margaretha Veldstra en Jitze Veldstra? Achter op de foto staat met de hand een datum geschreven: november 1911. Dit lijkt het handschrift te zijn van Jan Hieminga, dus waarschijnlijk zijn dit zijn oudste twee: Rinschkje Hieminga die vier jaar oud was in 1911, en Wiepke Hieminga, op dat moment drie jaar oud. De Veldstra kinderen waren op de foto bovenaan deze pagina een stuk jonger en deze is minimaal drie jaar later genomen, dus dat klopt sowieso niet.

Bij een foto zoals deze wordt het nog interessanter:

Hier staat geen datum op en ook geen enkele naam. Dus waar moet je beginnen? Het viel mij op dat de dame erg lijkt op de dame geheel rechts op deze foto:

Deze foto zat weer in de envelop met 'Tante Oma' hierop vermeld, dus wellicht hebben we een vroege foto van Trijntje de Vries, of, gezien hoe de rechtse twee op elkaar lijken, twee of meer zussen uit deze familie. De meeste foto's die ik van deze dame heb gezien zijn van later in haar leven, er zijn geen foto's waarvan ik zeker weet dat dit de jongere Trijntje is. Aangezien Trijntje nooit is getrouwd kan de eerdere foto met het koppel ook een zus van haar zijn? Ik las in een stuk van Waling dat Trijntje wel lang verloofd is geweest, maar nooit getrouwd, vooral omdat de heer in kwestie niet geïnteresseerd was in vrouwen. Dus het zou Trijntje en haar toenmalige verloofde kunnen zijn, aangezien dit koppel er wel verloofd uitziet, of wellicht net getrouwd, of het zijn zus en broer, maar die kans is kleiner. En hier loopt het spoor dood aangezien ik verder geen indicaties heb die richting andere namen wijzen.

Toevoeging: Toen ik de pagina over Jetze Veldstra in elkaar aan het zetten was, kwam ik weer de familiefoto van de De Vries familie tegen, waar Jetze Veldstra ook op staat met zijn vrouw. Er is een uitgebreide lijst met namen van de personen op deze foto (zie de pagina over Jetze Veldstra voor de foto met alle namen) en hier wordt ook Trijntje de Vries op genoemd, alsook 'Gosse v/d Balk, verloofde van Trijntje de Vries'. De persoon op deze foto lijkt, als we even zijn snor wegdenken, wel wat op de foto hierboven, en ik had de dame al voorzichtig Trijntje de Vries genoemd, dus een portret van deze beide verloofden is dan het meest waarschijnlijk. Ondanks dat ik nu een (mogelijke) naam heb, kan ik verder niets over deze verloofde vinden helaas.

Jan en Klaaske samen op de foto

Onderstaande foto duikt een paar keer op in de collectie met oude afdrukken. Het is een van de weinig foto's die zowel Jan Hieminga als zijn vrouw Klaaske van der Laan laat zien, zonder kinderen en later in hun leven. Wat de foto interessant maakt is dat de oorsprong hiervan wat onduidelijk was. Op de scan van de achterkant is te zien dat hier twee tekstjes op genoteerd staan: '31 maart 1942' en 'Foto zangersfeest 1935'. Dit lijkt het handschrift van Jan Hieminga, in ieder geval de eerste regel.

Een hint in een oude briefwisseling tussen Bouwe Hieminga en Wiepke Hieminga deed me realiseren dat ik een belangrijk aspect van deze foto over het hoofd heb gezien: het is een combinatie van twee foto's die in de donkere kamer zijn samengevoegd. Dat verklaart ook de onduidelijkheid in de tekstjes: de foto van beide echtelieden zal niet een dag voor het overlijden van Klaaske van der Laan genomen zijn, maar Jan zag er in 1935 nog niet zo uit. Er is een portretfoto van hem uit 1932 en een schoolfoto uit 1936 en hij lijkt op deze foto toch wat ouder. Dit lijkt dus tot de volgende conclusie te leiden: Er is een foto van Jan genomen rondom zijn pensioen, op de dag voordat zijn pensioen inging, op 31 maart 1942. Een dag later overlijd Klaaske aan kanker en ergens ontstaat het idee om een samengevoegde foto te laten maken. Hiervoor wordt een foto van Klaaske gebruikt welke op een zangersfeest in 1935 is genomen. Op de afdruk is goed te zien dat er retoucheerwerk is uitgevoerd rondom de schouders in het midden van de foto en rondom Klaaske haar hoofd. Dat is logisch omdat het nooit mogelijk is om in de donkere kamer een foto geheel uit te snijden door de achtergrond tegen te houden. Je houdt toch wat plekken over waar je moet compenseren op een andere manier, dus met de retoucheerkwast.

Leverancier van deze foto was de fotograaf Chris Weijer uit Heerenveen, zoals ook op de afdruk te zien, welke een foto-atelier had op de hoek Nieuwstraat-Lindegracht. Zijn naam komt ook op andere foto's uit de familiecollectie voor.